Wczesny rozwój mowy. Kiedy zgłosić się do neurologopedy

„Jeszcze z tego wyrośnie" to zdanie, które słyszy wielu rodziców. Czasem rzeczywiście tak jest. Częściej jednak wczesna reakcja decyduje o tym, jak szybko i łatwo dziecko nadrobi trudności. Mowa to nie tylko mówienie, to fundament komunikacji, relacji i późniejszej nauki.

Jak przebiega rozwój mowy?

Rozwój mowy zaczyna się długo przed pierwszym słowem. Już w pierwszych miesiącach dziecko ćwiczy komunikację, kontaktem wzrokowym, uśmiechem, głużeniem i gaworzeniem. To etapy, które przygotowują grunt pod mowę właściwą. Poniżej orientacyjne kamienie milowe. Pamiętaj, że to punkty odniesienia, a nie sztywna norma.

Orientacyjne kamienie milowe

• Około 6 do 9 miesiąca, gaworzenie, łączenie sylab, reagowanie na imię.
• Około 12 miesiąca, pierwsze proste słowa, gesty, na przykład pa pa, wskazywanie.
• Około 18 do 24 miesiąca, rosnący zasób słów i pierwsze proste wyrażenia dwuwyrazowe.
• Około 3 roku życia, budowanie zdań, mowa zrozumiała w większości dla otoczenia.

Sygnały, których lepiej nie lekceważyć

Warto skonsultować się ze specjalistą, jeśli zauważasz, że dziecko:

• nie reaguje na swoje imię i ma ubogi kontakt wzrokowy,
• nie gaworzy w pierwszym roku życia,
• po pierwszych urodzinach nie używa gestów i prostych słów,
• około drugiego roku mówi znacznie mniej niż rówieśnicy,
• nie rozumie prostych poleceń kierowanych do niego,
• oddycha przez usta, ma trudność z gryzieniem lub przełykaniem,
• po wcześniejszych postępach wycofuje się z komunikacji.

Neurologopeda a logopeda, kto się tym zajmuje?

Logopeda zajmuje się mową, wymową i komunikacją. Neurologopeda to specjalista, który dodatkowo patrzy na związek mowy z pracą mózgu i układu nerwowego, co jest szczególnie ważne przy opóźnieniach o podłożu neurorozwojowym. W BELMED® łączymy oba spojrzenia, a ofertę poznasz na stronie neurologopeda i logopeda.

Jak wygląda diagnoza?

Zaczynamy od wywiadu i obserwacji, jak dziecko rozumie i tworzy wypowiedzi oraz jak się komunikuje. Korzystamy z wystandaryzowanych narzędzi, takich jak KORP do oceny całościowego rozwoju, a przy podejrzeniu afazji lub opóźnionego rozwoju mowy badanie języka dziecka testem KOJD-AFA. Wynik zawsze omawiamy z rodzicem i przekładamy na konkretny plan.

Jak wspierać mowę w domu?

• Mów do dziecka dużo, prosto i z zaangażowaniem, opisuj codzienne czynności.
• Czytaj książeczki i nazywaj to, co widzicie na obrazkach.
• Dawaj czas na odpowiedź i nie wyręczaj dziecka, gdy próbuje coś powiedzieć.
• Ograniczaj ekrany, zwłaszcza u najmłodszych, bo bierny odbiór nie uczy komunikacji.
• Reaguj na próby porozumienia, także gestem, by dziecko czuło, że warto się komunikować.

Mowa to coś więcej niż słowa

Patrząc na rozwój mowy, łatwo skupić się na liczbie słów. Tymczasem mowa to złożony system, który obejmuje rozumienie, nadawanie, słownictwo, gramatykę, wymowę, a także komunikację niewerbalną, czyli kontakt wzrokowy, gesty i wspólne pole uwagi. Dziecko, które mówi niewiele, ale dużo rozumie i chętnie się komunikuje gestem, jest w innej sytuacji niż dziecko, które nie reaguje na mowę i nie szuka kontaktu. Dlatego specjalista patrzy na całość, a nie na pojedynczy wskaźnik.

Co wpływa na rozwój mowy?

Tempo rozwoju mowy zależy od wielu czynników, które warto znać, by nie wyciągać pochopnych wniosków, ale też nie bagatelizować sygnałów.

• Słuch. Nawet okresowe niedosłuchy, na przykład przy nawracających wysiękach w uszach, potrafią opóźnić mowę. Dlatego przy wątpliwościach sprawdzamy słuch.
• Sprawność aparatu mowy. Napięcie mięśniowe, sposób oddychania, gryzienie i przełykanie wpływają na wymowę.
• Stymulacja językowa. Ilość i jakość mowy kierowanej do dziecka, rozmowa, czytanie, wspólna zabawa.
• Czas przed ekranem. U najmłodszych bierny odbiór nie zastępuje rozmowy i bywa wiązany z opóźnieniami.
• Czynniki neurorozwojowe. Niektóre opóźnienia mają podłoże w pracy układu nerwowego i wymagają specjalistycznego wsparcia.

Opóźniony rozwój mowy a inne trudności

Opóźniona mowa nie zawsze oznacza samodzielny problem. Bywa jednym z elementów szerszego obrazu, na przykład spektrum autyzmu, gdy obok mowy obserwujemy trudności w kontakcie i komunikacji, albo zaburzeń przetwarzania słuchowego. Zadaniem diagnozy jest odpowiedzieć na pytanie, czy to izolowane opóźnienie mowy, czy sygnał czegoś więcej. To rozróżnienie decyduje o kierunku wsparcia.

Jak wygląda pierwsza wizyta?

Pierwsze spotkanie to przede wszystkim rozmowa i obserwacja, w bezpiecznej, spokojnej atmosferze. Pytamy o przebieg ciąży, porodu i rozwoju, o to, jak dziecko się komunikuje, co rozumie, jak się bawi. Obserwujemy dziecko w naturalnej sytuacji, bo właśnie w zabawie najlepiej widać jego kompetencje. Rodzic jest tu naszym najważniejszym źródłem wiedzy, nikt nie zna dziecka lepiej. Po ocenie wspólnie ustalamy, czy wystarczy wsparcie domowe i obserwacja, czy wskazana jest terapia.

Najczęstsze pytania rodziców

Mój synek rozumie wszystko, ale nie mówi. Czy to problem?

Dobre rozumienie to korzystny sygnał, ale utrzymująca się duża różnica między rozumieniem a mówieniem zasługuje na konsultację, zwłaszcza po drugim roku życia.

Czy dwujęzyczność opóźnia mowę?

Wychowanie w dwóch językach nie powoduje zaburzeń mowy. Dziecko może przejściowo mieszać języki, to normalne. Jeśli jednak pojawiają się niepokojące sygnały, ocenia się je niezależnie od dwujęzyczności.

Czy chłopcy mówią później niż dziewczynki?

Bywają niewielkie różnice, ale nie powinny one usypiać czujności. Wyraźne opóźnienie u chłopca warto sprawdzić tak samo jak u dziewczynki.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji ani diagnozy. Kamienie milowe są orientacyjne. Po indywidualną ocenę zapraszamy na stronę neurologopeda i logopeda.